Omnummering van oude huisnummers

Bij de lokale historische vereniging doen we veel onderzoek naar de bewonersgeschiedenis van huizen. En daarbij struikelen we regelmatig over hetzelfde probleem: de hernummering van de woningen. Tegenwoordig kennen we een systeem van straatnamen en huisnummers, maar daarvoor waren er andere systemen welke afhankelijk waren van veel verschillende onvoorspelbare factoren. Een prachtig onderwerp om eens verder in te duiken.

Straatnamen en huisnummers

Het lijkt lekker overzichtelijk: iedere straat heeft een naam en ieder huis een nummer. De straten zijn recht en alle huizen zijn makkelijk te vinden. De nummers lopen op in volgorde. Misschien de even nummers aan de ene kant en de oneven nummers aan de andere kant, maar als je nummer 56 zoekt en je staat bij huis 1 dan weet je dat je even de straat verder moet inlopen.

Het lijkt een systeem wat al jaren bestaat, maar niets is minder waar. In mijn woonplaats Sleen is dit systeem van straten en huisnummers pas in 1957 ingevoerd. Nog geen 75 jaar geleden dus. Zeker met de beperkte openbaarheid van stukken van regelmatig 100 jaar maakt het onderzoek lastig. Want hoe kan je een adres vinden zonder het huisnummer?

Omnummeringslijsten

Waarschijnlijk heeft iedere plaats ze wel gehad: omnummeringslijst. Dit was een lijst met het huidige systeem van straatnaam en huisnummer en het nummer in de voorgaande systeem. Helaas zijn veel lijsten niet bewaard gebleven.

Concordantie

Een ander woord wat ik regelmatig heb gezien bij omnummeringslijsten is concordantie. Concordantie betekend overeenkomst. Het verwijst naar lijsten waarin omnummering en andere gegevens worden gebruikt om de verwijzing naar eenzelfde woning door de tijd weer te geven.

Recent vond ik dit bericht over een werkgroep in Ulft waar de oudheidkundige Vereniging Gemeente Genderingen verteld over hun werk in 2025 aan een concordantie voor de voormalige gemeentes Gendringen en Etten.

Oude huisnummers

Voor de invoering van de straatnamen en huisnummers gebruikte veel gemeentes een systeem van wijknummers en huisnummers. Deze nummers zijn terug te vinden op in de bevolkingsregisters en vaak ook op de oudere gezinskaarten en woningkaarten.

De gemeente deelde de wijken en plaatsen op met verschillende letters. Iedere woning in een wijk kreeg een getal. Hierdoor kregen bijvoorbeeld de woningen in Sleen de letter A. De huisnummers waren afhankelijk van de route waarop de gemeentemedewerker langs de deuren ging tijdens het opschrijven van het bevolkingsregister. De volgorde heeft vaak weinig te maken met de huidige straatnamen en huisnummers.

Een ding waar ook niet altijd rekening mee werd gehouden waren de open percelen tussen twee woningen waar tijdelijk geen woning stond door bijvoorbeeld sloop of brand. Ook nieuwbouw maakte de huisnummers onoverzichtelijk. Daardoor kregen iedere keer wanneer er opnieuw een rondje werd gelopen alle huizen een nieuw nummer. Dit gebeurde ongeveer iedere 10 jaar. Hierdoor is op basis van één enkele bron niet te zeggen of je voorouder binnen de woonplaats was verhuisd of dat het simpelweg een nieuw huisnummer betrof.

Toch kan je veel informatie uit de stukken halen wanneer je je verschillende vondsten naast elkaar zet. Kijk maar eens op de persoonskaart van Harm Klok. Hierop zijn vele bronnen uit verschillende steden en gemeentes gecombineerd. Samen hebben ze alsnog een prachtige tijdlijn opgeleverd van alle woonplaatsen.

Geluk hebben

Soms heb je ook geluk. Bijvoorbeeld bij deze woningkaarten uit de Ballast (huidige gemeente Coevorden). Hierop zijn de omnummeringen duidelijk vermeld. Op een kaart is zelfs een duidelijke datum van de adreswijziging vermeld. Hierdoor werdt het een stuk makkelijker om verder onderzoek te doen naar het adres waar mijn opa Roelof Klok een tijd heeft gewoond en gewerkt.

Voor welke plaats ben jij opzoek naar een omnummeringlijst? Of heb je andere tips? Laat hieronder een reactie onder en wellicht kunnen we elkaar helpen een omnummeringslijst of concordantie te vinden.